2018

Medlemsundersøking for Mållaget i Kristiansand 2018

Våren 2018 vedtok styret å utgreia stoda for medlemsmassen. Arbeidet var todelt; fyrst ein oppdatert medlemsstatistikk i mars og så gjennomføre ei spørjeundersøking for medlemmane i haust. Resultatet er no samla og resultatet skal leggjast fram for årsmøtet 12. februar 2019.

Utdrag frå rapporten:

Medlemsutvikling 1987-2017: Rekorden vart sett i 1988 med 144 medlemer og lågmålet var i 1999 med berre 76. Ganske stabilt sidan 2012. Når det gjeld demografien for noverande medlemar er kjønnsdelinga i perfekt balanse med 64/64. Konklusjonen er at det er tynt med medlemar under 60 år sidan 75 % er 60+ og 49 % er 70+. Det var kanskje ikkje så uventa, men no er det i alle fall talfesta. På landsbasis er gjennomsnittsalderen i NM 60 år. Medlemstalet ved utgangen av 2018 er 128.

Spørjeundersøkinga 1-30. november: Undersøkinga vart send elektronisk som ei lenkje med e-post 1. november, med purring 20. Mållaget sende e-post til 95 medlemmar og av desse har 50 sett på undersøkinga, 25 tatt til og 23 fullført. 33 medlemmar har fått skjemaet i posten. Av desse 23 er 4 motteke på papir og så registrert inn i same system. To er levert under medlemsmøte og to sende i posten. Med 23 svar av 128 medlemmar er deltakinga på 18 %. Det er eit brukbart resultat, sjølv me kunne vona fleire deltok. Truleg har dei mest engasjerte tatt del. I gjennomsnitt har dei brukt 3 minutt og 22 sekund på å svara.

80 % vil vere med på mållagsmøte i 2019 og berre ein (4 %) svara nei. Dei 16 % som svara veit ikkje vil truleg sjå an program og tidspunkt. 13 % meinte 1-3 møte i året var nok. 39 % ynskte seg 4-6 møte, 43 % 7-9 og 4 % 10-12. Det var litt spreiing, men eg tolkar det slik at noverande frekvens med eit møte i månaden er bra. Det er òg uvisst korleis deltakarane har telt jolemøte og årsmøte. Når det gjeld aktivitetar og tema var dei mest populære dialektar (20), litteraturkveld (18), bokbad (16), lokalhistorie (13) og filosofi (11). Resten fekk 1-6 røyster, men det kan jamvel vere idear som kan kombinerast. Fokus på språk og litteratur var kanskje viktigaste konklusjon. Serveringa kan gjerast enklare. Finna noko som treff yngre. Kjende namn hjelper. Ein stad for gode samkome!

Sjå heile rapporten nedanfor:

(17.12.2018) Ronny Rognhaugen

Jolemøte tysdag 11. desember 2018

Tradisjonen tru vart det jolemøte i år òg. Etter påmeldingfristen var det 23 på lista, men denne gongen kom 6 ekstra slik at me vart 29. Dette var omvend av situasjonen i 2017 kor mange melde avbod i siste liten.

Etter velkomsthelsinga frå Solveig og Borghild held Sylfest sitt kåseri «Kva me ikkje veit om om advent og jol!». Det var lærerikt og underhaldande på same tid med fokus på namn, ord og uttrykk på ulike språk. Etter eit solid mentalt påfyll var det tide for meir jordnære verdiar. Pinnekjøtet med poteter og rotstappe smakte framifrå og det meste vart oppeten før det var litt plass att til kaffi og smågodt. Lasse Stray spelte piano til allsong ved bordet og under gang rundt joletreet etterpå. Fleire møtte nye kjenningar og dei fleste lærte noko nytt. Stor takk til komiteen med Solveig, Borghild, Cecilie og Ronny.

(17.12.2018) Ronny Rognhaugen

Yngve Kvistad gjesta mållaget tysdag 13. november 2018

Yngve Kvistad heldt føredraget "Nynorsk i media". Yngve har sidan 1990 vore tilsett i VG og var med på skipinga av Mediemållaget. Dei frammøtte fekk høyra han fortelje om historia attende til 1848 og ikkje minst situasjonen i dag etter at VG endra sin språkpolitikk i 2017.

Historia går attende til 1848 kor Ivar Aasen fekk sitt fyrste innlegg på landsmål på prent i Dagbladet. Deretter Dølen (1858-1870) til Aasmund Olavsson Vinje og Fedraheimen (1877-1891) til Arne Garborg. Dølen vart for einsidig og høgste opplag var dryge 600. Fedraheimen femna noko breiare, men vart jamvel for sært og etter kvart radikalt. Høgste opplag var på 1500. Den 17de Mai (1894-1935) er så langt det mest vellukka forsøket på ei landsdekkjande, nynorsk dagsavis. I 1911, då Den 17de Mai stod på sitt høgaste, viste offisielle tal at avisa hadde 13 729 abonnentar. Medrekna laussal hadde ho dermed eit opplag på rundt 15 000. Det var mindre enn Aftenposten og Morgenposten, om lag på nivå med Arbeiderbladet (Social-Demokraten) og Bergens Tidende, men større enn Dagbladet. Den 17de Mai var truleg også den norske avisa som hadde størst geografisk utbreiing. Då Den 17de Mai gjekk inn i 1935, vart Norsk Tidend grunnlagt som etterfølgjar. Norsk Tidend greidde ikkje å etablera seg som ei allmenn nyhendeavis, og er i dag medlemsblad for Noregs Mållag.

VG har lange og stolte nynorsktradisjonar etter krigen og fram til 1970-talet. På 1990-talet stilte VG på fylkesårsmøta for Mållaga og måtte ofte svara for den låge nynorskprosenten. Etter kvart brukte VG meir nynorsk der dei meinte det var naturleg. Det var mest opptil skribenten å avgjera språkforma. Jamvel vert mange lei av sur kritikk for språkbruken av konservative nynorskbrukarar. Gravalvoret øydelegg for den gode saka. VG har eit indre anarkistisk kollektiv i motsetnad til Aftenposten og Dagbladet som vil ha ein einsarta profil. Eit felles problem er kampen mot klokka og tidsfristar slik at ein ofte vel det enklaste. Språkrådet tok opp koplinga med pressetøtte for å hindra at nynorsk vart stengd ute av redaksjonane. Ironisk framstår Dagbladet i dag som den mest ihuga motstandaren av å sleppa til nynorsken.

Etter kvart viste det seg at angsten for at lesarane ville snu ryggen mot aviser som slapp til nynorsken var overdriven. I 2017 fekk sjefsredaktør Gard Steiro Målprisen på vegne av VG. VG har ikkje fått nokon klagar på at nynorsk offisielt er avkriminalisert. Aftenposten har òg kome etter. Spørsmålet er om det er ein symbolsiger med liten praktisk effekt.

Sidan 1850 har det vore 170 nynorske avviser. I dag finst det 50 kor dei aller flest er på vestlandet. Dag og Tid (11.221) har vorte eit alternativ til Morgenbladet (26.174). Brorparten av abonnentane er i Oslo og Akershus. Kanskje er ikkje språkforma avgjerande? Det har skjedd ei oppmjuking av språkpolitikken i dei fleste mediehusa og motvilja mot bruk av nynorsk i media har vorte mindre synleg. Påstanden om at nokon ikkje forstår nynorsk er grundig tilbakevist og mange tenkjer ikkje lenger kva språk som vert nytta. Nynorskbrukarar finst overalt, ikkje minst i byane og det vert vanskeleg skilja nynorsk og bokmål etter tema. Om lag 500.000 nordmenn krev sjølvmeldinga på nynorsk.

Diverre var det berre 12 som kom, men det var eit godt og lærerikt møte. Det var allsong før og etter føredraget, og under matøkt. Rundstykkja smakte framifrå og me vart sitjande båe lenge og vel.

Forfattaren har henta tilleggsopplysningar frå alkunne.no for å få eit betre historisk oversyn i fyrste avsnitt. Opplagstal er oppdatert med 2017 tal i nest siste avsnitt.

(14.11.2018) Ronny Rognhaugen

Aasmund Olavsson Vinje - korleis hadde han det eigentleg?

Tysdag 6. november heldt Ronny Rognhaugen, nestleiar i styret i Mållaget i Kristiansand, eit svært interessant og godt gjennomarbeidd føredrag om Aasmund Olavsson Vinje. (1818 - 1870).

Han opna med "Godt folk" slik Vinje på slutten av 1860-talet byrja sine føredrag. Dette var ei fin start, og me lærte mykje om Vinje, både om oppveksten og korleis vaksenlivet vart.

Ronny stor vekt på familien og tilhøva Vinje vaks opp under. Båe foreldra var fødde i Vinje, og Aasmund vaks opp på ein husmannsplass og måtte frå han var liten ta del i arbeidet på plassen. Faren betalte ein årleg sum for husværet, men hadde ikkje pliktarbeid på garden.

I heimen var det mange bøker som faren fekk låne av presten, og Aasmund begynte tidleg å interessere seg for å lesing.

Mora døydde då han berre var 10 år gammal, noko som merkte den kjenslevare guten heile livet. Faren gifte seg igjen, og halvbroren Olav, som tidleg fekk fast jobb, vart ei viktig støtte for han.

Fordi han utmerkte seg på skulen, meinte presten i Vinje han burde begynne på hjelpeseminaret i Kviteseid og verte omgangsskulelærar. Han treivst som lærar, og presten rådde han til å søkje på seminaret i Asker med halvveges lovnad om fast stilling som lærar og klokkar. Dette vart det ikkje noko av, og han søkte då lærarstilling i Mandal.

For å kome dit gjekk han på ski frå Vinje, ned Setesdalen til Kristiansand og vidare vestover mot Mandal. I Holum trefte han Søren Jaabæk og vart god ven med han. Jaabæk sytte for lån, så Vinje kunne ta artium på Heltbergs studentfabrikk. Men han fekk ikkje eksamenspapir etter det fyrste året, fordi han vart teken i fusk. Likevel vart det andre året eit interessant og givande år avdi han no kom i klasse med Ibsen og Bjørnsen.

Det vart jus-studium på han etter artium, og han arbeidde eit par år som sakførar. Medan han studerte, fekk han fast jobb i Drammens Tidende (1851-59) og tente rimeleg bra. I 1858 starta han Dølen, bladet der han ville bruke det norske språket, men det gav lita inntekt.

Sommaren 1860 tok han pause frå å skrive i Dølen, for han ville til Trondheim og vere med på kroninga av kongen. Han brukte to månader på ferda nordover og mellom ein og to på ferda heim. Det meste av tida gjekk han til fots, og han skildrar naturen og folk han møtte på ein levande og beintfram måte. Det er mest som ei dagbok med litt fakta og litt fantasi og meiningar som kjem tydeleg fram. Han er oppteken av korleis livet på gardane er og beundrar dei som er framsynte og har bøker i huset. Dessutan er han oppteken av dei fine jentene på stølane.

Inntrykka frå ferda gav han ut i bokform året etter: Ferdaminni. Dette diktverket er høgdepunktet i forfattarskapen hans. Fleire av dei mest kjende songane hans finn ein i Ferdaminni.

Vinje var svært ærleg i alt han skreiv. Etter ein artikkel i Dølen i 1868, der han kritiserte Stang, statsministren, måtte han gå på dagen frå stillinga i justisdepartementet.

Vinje trefte Rosa Constance Sophie Kjeldseth på eit lærarlagsstemne i 1868, og dei gifte seg året etter. Men livet enda tragisk for dei båe. Rosa fødde barnet deira, Olaf, våren 1870, men vart sjuk og døydde nokre dagar etter fødselen. Nokre månader etter døydde Vinje sjølv av ein kreftsvulst i magen. Han døydde i huset dei hadde fått låne på Gran i Hadeland. Det er her han er gravlagd.

Til slutt kom Ronny inn på samtida til Vinje og synte kor han stod når det gjaldt ulike spørsmål som var oppe i tida, t.d. om folkestyre, språk eller rasisme. Vinje hadde lita tru på demokrati og meinte røysteretten måtte vere for dei opplyste. Politiske parti var han heller ikkje for. Han var individualist og ville ikkje gå i flokk. Han meinte ikkje at det skulle vere fritt fram for jødar å kome til Noreg, men han han hadde fleire jødiske vener.

Han var nær ven med Ivar Aasen sjølv om dei var ulike. Aasen var smålåten og hadde ikkje høgare utdanning, medan Vinje var svært sjølvmedviten og hadde verkeleg gjort ei "klassereise" frå husmannsgut til juridisk embetseksamen!

Kven har spreidd arven frå Vinje vidare? Eit godt spørsmål frå Ronny, noko som får ein til å tenkje over kva Vinje har hatt å seie for forfattarar og journalistar fram til vår tid.

Me berre var berre sju frammøtte, og alle einige om at det var eit svært lærerikt føredrag. Litt å bite i var der sjølvsagt, og det meste av dei nydelege vaflane og heimelaga syltetøyet til Tobbi gjekk med.

(08.11.2018) Solveig Lima

Kulturkveld og haustseminar på Ose 19-20. oktober 2018

Tradisjonen tru var det samling for mållaga på Agder denne helga. Kulturkvelden fredag hadde omlag 50 deltakar og det vart eit variert innhald med Vinjesongar, Vinjeføredrag, stev, ølbrygging og slåttar på munnhorpe. Og sjølvsagt setesdalssuppe. Laurdag var det meir fagleg innhald med tjuge deltakarar. 

Astrid Carlsen synte kvifor Vinje sine songar er nokre av våre kjæraste songskattar, 200 år etter at tekstforfattaren vart fødd. Ronny Rognhaugen tok føre seg livssoga til Aasmund Olavsson Vinje og drøfta kvifor samtida og ettertida vurderte han så ulikt. Sigrid Bråten Berg song døme på ulike formar for stev knytt til Setesdalen. Torkjel Austad fortalde om kunsten å bryggja øl og oppstarten av ølbryggjeriet Bygland. Vidar Frøysnes spela munnhorpe mellom soger om slåttane og livet elles i dalen.

Laurdag var det samling i Storstoga frå 1650. Ferdaskrivar Borghild Løver tok opp kor viktig valnemdene er i lagsarbeidet. Dei må arbeida langsiktig for å få ei god samansetting av styret. Valprosessen må vera så open og ryddig som mogleg.

Torgeir Attestog fremja ein ide om skrivekurs for yngre forfattarspirer. Alternativt forfattarseminar på Agder.

Ingar Arnhøy, skulemålsskrivar i Noregs Mållag, held to innlegg på haustseminaret.

Digitale læremiddel

Læreplanen for grunnskulen var klar i 1969, men fyrst i 1974 var forskrifta for læremiddel klar. Det kan tyde på likesæle og ansvarsfråskriving. Resultatet er at skuleeigarar (kommunar) og til dels rektorar må ta jobben med å vurdera kvalitet og språk for læremiddel. Det hadde vore mykje meir effektivt om utdanningsdirektoratet hadde tatt ansvar for dette og hatt ei sentral godkjenningsordning. Då kunne skulane ha fokusert meir på å gje elevane ei fullgod opplæring i båe bokmål og nynorsk. Bokmålet er i dag totalt dominerande utanfor skulen og det er heilt legitimt for rektorar å framsnakka nynorsk overfor elevar og foreldre. I 1972 var det 32.000 i barnehage. I 2018 er 350.000. Difor er det viktig at alle møter nynorsk i bøker, songar og soger frå starten.

  1. Avklar stoda for digitale hjelpemiddel i din kommune
  2. Ver merksame på elevtilpassa materiell frå ideelle organisasjonar som DNT og Raude Krossen (stort sett berre bokmål)
  3. Del informasjon om bra nynorsk materiell

Argument for målreising i 2018:

  1. Det har aldri vore meir nynorsk i Noreg enn i dag.
  2. Nynorsk har aldri stått sterkare enn i dag; motstanden er svekkja.
  3. Det har aldri vore lettare å vera nynorskbrukar enn i dag.
  4. Det har aldri vore lettare å driva målarbeid enn i dag.

Målet er 14.000 medlem av Noregs Mållag i 2021. I dag er det i underkant av 13.000. Det er tenkjemåten, ikkje talemåten som kan endre tanken. Skriv nynorsk, tal sant! Men ver sjølvkritisk jfr. Karl Marx: Kritikk, kritikk og atter kritikk.

Er språk berre kommunikasjon? Kva med eit forbod mot norsk? Språk er kultur, ikkje natur. Jan Myrdal: Fødd og fanga inn i eit språk. Tilsvarande Toril Moi/Simone de Beauvoir: Fanga av kvinnebiologi. Tradisjonar kan endrast. Kven har rett?

Korleis tenkjer folk? Motkreftene. Er nynorsk berre vestlandsk? Språket er større enn ein sjølv. Mange rare ord i nynorsk? Kvel vanetenking. Berre ulikt bokmål? Er dei gamle argumenta gyldige? Drep bokmål dialektane? Ikkje nødvendigvis jfr. Hallingdal, Valdres, Land og Toten. Korleis berge dialektane? Sjå det som eit kollektivt tap. Finn ein fiende som ein kan samla seg mot.

(21.10.2018) Ronny Rognhaugen  

Ferda-Vinje konsert 9. oktober 2018

Magne Skjævesland gjesta Mållaget i Kristiansand 9. oktober. Han har tonesett nokre av tekstane i "Ferdaminni frå sumaren 1860". Songane var knytt i hop med sjølve reisa og litt om livssoga til Aasmund Olavsson Vinje. 

22 var møtt fram for å høyra på Magne Skjævesland. Båe foreldra hans hadde vore aktive i Mållaget i Kristiansand på 1970- og 1980-talet. No reiste han mykje omkring med ulike framsyningar med Vinje som tema. På 7 år hadde han hatt 425 slike samlingar.

På Vinje si tid var dette ei lang reise som starta med toget frå Kristiania 6. juni for å vera i Trondheim til kroninga av Karl 5 nøyaktig to månadar seinare. Han kommenterte likt og ulikt av folk og tankane fòr vidt omkring. Det var store menn, krigsminnesmerke, gilde hus, Østerdalen, fagre fjell, varkre sæterjenter, gamlemor, fest, vondskap og storveis riksglans. Dei som gjorde mest inntrykk på Vinje var Malene på 75 år som han lenge gjekk i lag med på turen. Og så var det drosi, denne utilnærmelege byfrøkna som han ofte møter mot slutten av turen. Seint i septermber var han attende i hovudstaden og kan ta opp arbeidet med Dølen.

Magne krydra framsyninga med innfall som dans og jamvel hallingkast. Han stod òg for litt allsong i samband med matøkta. Folk vart sitjande lenge og det tyda på at det vart mykje å snakka om etterpå. 

(11.10.2018) Ronny Rognhaugen 

Nynorsk i Roligheden gård barnehage 10. oktober 2018

Det er alltid gildt å kome til Roligheden gård barnehage. Svært positvt personale som set pris på at nokon kjem og vil lese nynorsk. Det er små grupper i alderen 3 - 5 år me les for. Konsentrasjonen varierer, og det er nok dei største som får mest med seg.

Som i mars i fjor, var me tre frå Mållaget som kom for å lese: Gyro Nesland, Sylfest Lomheim og underteikna. Denne gongen fekk dei ei heilt nyinnkjøpt biletbok som lærarane kan bruke i høgtlesinga si. Boka er ei teljebok, Hokus-Pokus 1-2-3, skrive og illustrert av den nordnorske forfattaren Sissel Horndal. Avtalen er å kome att i mars 2019, og det ser me fram til.

(10.10.2018) Solveig Lima

Lyrikkveld/spansk aftan i Mållaget 2. oktober 2018

Det var den spanske lyrikaren Frederico Garcia Lorca som var tema for omsetjar og gjendiktar Tove Bakke denne kvelden. 

Ho er svært engasjert i Lorcas liv og dikting, og utgangspunktet for føredraget hennar var LORCA: Dikt i utval "Grøn vil eg ha deg grøn" , gjendikta av Tove Bakke og Ragnar Hovland (2016). Lorca var fødd i liten landsby utanfor Granada i regionen Andalucia. Foreldra var jordeigarar og mora lærar, og han såg med stor glede tilbake på dei elleve åra her før dei flytte til Granada. Folkekulturen stod sterkt i området, både muntlege forteljingar og songar, og ikkje minst musikk og dans. Tove Bakke presiserte at han var ein diktar som heile livet hadde kontakt med barnet i seg, måten å tenkje og uttrykke seg på. Dei sterke inntrykka frå barndomen greidde han å formidle i dikta han skreiv, og han begynte tidleg å skrive. "Han var ein bildekunstnar med ord", som ho sa.

Men han var sterkt kritisk til det han skreiv, og dei fleste dikta kom ikkje ut før etter mange år, for det var alltid noko å endre på. Han likte best å framføre dikta munleg, enten han las dei opp eller song dei medan han spelte gitar. Han hadde eigentleg tenkt å bli musikar, og han lærte å komponere av ein god ven, musikaren Manuel de Falla. Saman arrangerte dei ein sigøynerkulturfestival i Granada for å ta vare på den andalusiske songtradisjonen. Faren forlangte at han skulle studere jus, og han begynte med studiet i 1919 i Madrid. Her hamna han i eit kunstnarmiljø, og dette vart viktig for Lorca som var open for alle nye impulsar, men samstundes oppteken av den gamle lyrikktradisjonen.

I dikta skreiv han mykje om døden og kjærleiken, og han såg alltid livet frå dei undertrykte og fattige si side. Å vere annleis og sårbar, kjente han sterkt på. Homofili på den tida i dagens Spania, var ikkje noko ein kunne vedkjenne seg. I 1929 reiste han til Amerika for å lære seg engelsk og opplevde då krakket i Wall Street. Han hadde ei voldsom forestillingsevne, og mange surrealistiske dikt vart laga i den tida. Etter New York drog han til Cuba, og her fann han seg godt til rette og skreiv mykje. Han var svært folkekjær, og svært mange kunne fleire av dikta hans utanåt.

Då borgarkrigen begynte i juli 1936, rådde venene i Madrid han frå å reise til Granada, men han ville til heimtraktene. Kanskje trudde han seg usårleg, for han skreiv ikkje politiske dikt. Men styresmaktene såg kor populær han var. Alltid tok han parti med dei svakast og var kritisk til den spanske sivilgarden. Ordren dei tre politimennene i Granada fekk om å hente han midt på natta og skyte han, var gitt av Franco sjølv.

Ein interessant kveld, men diverre var me berre fire til stades i tillegg til Tove Bakke. Ho hadde til slutt utlodding av tre bøker, m.a. "Grøn vil eg ha deg grøn". Denne boka kan verkeleg anbefalast. Den spanskinspirerte maten hadde Borghild Løver ordna, og me kunne kose oss med mat og kaffi medan me lytta til diktlesinga. Sidan me var så få, var det lett å kome med spørsmål, og det vart fin samtale kring bordet. Møtet vart halde i haustferien, og det dårlege frammøtet kan nok skuldast dette. 

(04.10.2018) Solveig Lima 

Studentmållaget med stand i vrimlehallen på UiA

Styret i Studentmållaget i Agder stilte torsdag 20. september med stand på UiA. Dei hadde laga ein flott plakat: Universitetet BRYT MÅLLOVA. Mange var innom, og elleve ville verte medlemer. Dei kunne tilby både kaker og litt å drikke, og med tre-fire imøtekomande ungdomar bak bordet, var det ein triveleg stand.

Dei hadde fått beskjed om å halde seg bak borda, altså ikkje vere aktive ute i hallen. Men Borghild frå Mållaget i Kristiansand gjekk rundt med spørsmålsarket deira og var ikkje redd for å ta kontakt.

Borghild og Vibeke tok ein tur opp i 5. etasje til eksamenskontoret for å få talet på kor mange studentar som hadde kryssa av for eksamen på nynorsk. Svaret kom berre etter eit par timar: 240. Sidan det er over 11 000 studentar, er det ein liten prosentdel. 

Sylfest, også frå Mållaget i Kristiansand, tok seg ein tur på personalkantina og snakka med folk og reklamerte for standen i vrimlehallen. SMiA hadde ei viktig markering her. Svært positivt med eit så aktivt og friskt styre, og me ynskjer dei lukke til med arbeidet i Studentmållaget!

(20.09.2018) Solveig Lima

Mållagsmøte med Andrea Maini 18. september 2018

Andrea Maini heldt eit svært interessant føredrag i Mållaget om "Kjempeviser frå Agder og Eldre Edda". Han tok føre seg balladen om Konning Tidrik. Denne balladen vart nedteikna i Bygland i 1861 av M.B. Landstad etter John Olson Langerak, Ådalen. Kven var eigentleg Konning Tidrik? Og kvar ligg Bern?

Dette fekk me godt svar på gjennom føredraget. Kong Tidrik var ein dyktig goterkonge frå folkevandringstida. Han erobra store delar av landa sør for Tyskland til og med Nord-Italia der han styrde frå 493 til 526. Bern har ingenting med Sveits å gjere, men er ei avleiing av namnet Verona, der romerane hadde bygd ei enorm festning. Verona ligg nokre mil nord for Ravenna.

Andrea Maini er født i Bologna, ikkje langt frå Ravenna, som var hovudstaden i det austgotiske riket, det landet der Tidrik etter kvart fekk makta. Maini har hovudfag i tysk språk og lingvistikk frå Universitetet i Bologna og skreiv hovudfagsavhandlinga si om tekstrelasjonar mellom den norrøne Didrikssoga av Bern, Hamdesmål/Eldre Edda og den nordtyske folketonen Didrik van dem Berne. Det var difor både underleg og inspirerande for han å sjå at dikt i Den Eldre Edda batt heimstaden hans i Italia saman med Agderfylka. Visene har vandra nordover gjennom Tyskland og Danmark frå Nord-Italia til Agder.

Kampen mellom Odovaker, fyrste kongen i Italia, og Tidrik har fest seg i folkeminnet. Odovaker vart drepen med list på forsoningsfesten i Ravenna i 493. Verona er ei svær festning, og det vart sungen om Didrik, men detaljar om dei verkelege hendingane endra seg etterkvart. Frå denne tida stammar også Sølvbibelen, omsett frå gresk til gotisk. Kanskje Teodorik den Store, det historiske namnet for Tidrik, var den som fekk Bibelen til Ravenna!

Andrea Maini sit inne med stor kunnskap om emnet, og han framførte føredraget på ein levande og fin måte. Tilhøyrarane var ikkje mange, berre 15-20, men aktive med spørsmål og kommentarar. 

(20.09.2018) Solveig Lima

Færøysk kulturkveld 4. september 2018

Temaet for denne litteratur/lyrikkvelden var Færøyane. Me starta som vanleg med eit føredrag. Gudlaug Nedrelid, professor i nordisk språvitenskap, gav oss god oversikt over færøyske forfattarar og språk. Glimt frå typisk færøysk mat fekk me også: Velkomendrikk med rabarbrasaft og seinare spekemat, flatbrød, rømme og til sist desserten "Tilslørte rabarbrapiker". Kvelden vart avslutta med kort og instruktiv innføring i Færøydans, leia av Borghild Løver.

Denne gongen vart det plassert småbord i øvre del av salen medan Gudlaug Nedrelid heldt føredraget. Ho fortalde om færøysk språk, noko midt imellom islandsk og norsk, men dansk var opplæringsspråket i skulen heilt til i 1950-åra. William Heinesen, den kjente færøyske forfattaren som vart født i Torshavn i 1900, skreiv difor på dansk.

V.U. Hammershaimb laga midt på 1800-talet ei ny, færøysk rettskriving som kunne brukast i religionsundervisninga. Han la skriftspråket sterkt opp til det norrøne utgangspunktet, og det er arbeidet hans som er grunnlaget for færøysk skriftspråk. Janus Djurhuus (1881 - 1948) er den fyrste moderne forfattaren på Færøyane og den mest respekterte, medan den to år yngre bror hans, Hanus, er den mest folkekjære.

Færøyane har mange lyrikarar, og på møtet var det svært bra å få utdelt nokre færøyske dikt med norsk omsetjing. Der ser ein kor like fleire av dei færøyske og norske orda er. Gudlaug trekte særleg fram Christian Matras' dikt Vidoy frå samlinga Heimur og heima (1933). Dikta i denne samlinga skildrar det færøyske landskapet og spesielt naturen på Vidoy.

Fleire kom med spørsmål og kommentarar før maten vart sett fram, og Gudlaug gav gode og utfyllande svar. Frammøtet var ganske bra, bortimot 30 menneske, og praten gjekk livleg rundt borda under matøkta. Fin avslutning på kvelden med færøydans (to steg til venstre, eitt til høgre - tungt fallande)!

(07.09.2018) Solveig Lima 

Utlysing av journaliststipend 2018-2019

Mållaget i Kristiansand tilbyr stipend til journaliststudentar som ynskjer å nytte nynorsk i studiet og seinare i arbeidslivet. Stipendiaten kan få opp til kr 10.000,- per studieår i inntil tre år. I tillegg får han/ho tilbod om eit praksisopphald med rettleiing i Nynorsk Pressekontor (NPK). NPK sit samlokalisert med NTB i Oslo. Nærare informasjon får du ved å ta kontakt med Mållaget v/Tobbi Kvaale tlf. 95 17 00 07 eller Solveig Lima tlf. 95 87 99 05. Søknadsfrist er 10. oktober

(29.08.2018) Solveig Lima 

UiA bryt mållova

UiA har lenge brukt alt for lite nynorsk. Det alvorlege er at dei heller ikkje har synt forståing for dei krav mållova sett for statlege institusjonar. Deira siste utspel tyder derimot på at leiinga ved UiA aktivt motarbeidar nynorsk som eit jamstilt språk. Det har ført til ordskifte i Forskerforum og Fædrelandsvennen. Språkrådet har bede om ein tiltaksplan frå UiA innan 1. juli 2018. 

Resultatet for nynorskbruken ved UiA i 2017 står til stryk (F). På nettsidene er det 4,3 % nynorsk på www.uia.no og 0,9 % på www.kompetansetorget.uia.no. Av korte tekster på 1-10 sider finst ingen på nynorsk, men for tekster over 10 sider er det 5,5 %. På sosiale medium er 1,2 % på nynorsk. Berre 2 av 131 skjema finst på nynorsk i tillegg til bokmål. Alle målingar er milelangt unna kravet om 25 %.

Langt meir alvorleg enn dårlege målingar er det at leiinga ved UiA aktivt motarbeidar mållova. Me vonar det ikkje er ein offisielle politikk, men heller eit utslag av fåkunne. Uansett rart at dei ikkje har rådførd sitt eige nordiske institutt som sitt på fagkunnskapen. UiA ligg dessutan langt bak UiB og UiO når det gjeld bruk av nynorsk, og det ser ikkje ut som det har gått utover det faglege nivået deira. Snarare det motsette. Så kan ein spekulere i kva andre utslag diskriminering av nynorsk har førd til ved UiA.

Sylfest Lomheim vert intervjua om saka Fædrelandsvennen fredag 22. juni.

(20.06.2018) Ronny Rognhaugen